Μηχανές και μηχανικοί είναι αξεχώριστα δεμένοι αλλά, όσο κι αν φαίνεται παράδοξο, η πορεία τους στο χρόνο ήταν αντίστροφη. Όσο οι μηχανές τελειοποιούνταν και γίνονταν πιο σύνθετες απαιτώντας από τους χειριστές ιδιαίτερες ικανότητες και γνώσεις, τόσο το επάγγελμα του μηχανικού απαξιωνόταν. Η σαρκοβόρος  βιομηχανία του θεάματος τους μετέτρεπε σταδιακά σε ένα απλό γρανάζι. 

Μόνο οι πρώτοι πλανόδιοι γνώρισαν ιδιαίτερη μεταχείριση. Μηχανικοί και επιχειρηματίες ταυτόχρονα, ήταν πρόσωπα άξια σεβασμού όπου κι αν πήγαιναν. Το φιλοθεάμον κοινό της Σύρου αναγνώρισε στο πρόσωπο των Αδελφών  Ψυχούλη, των πρωτοπόρων κινηματογραφιστών από το Βόλο, «το ευυπόληπτον και τα ευγενή αισθήματα» και τους υποστήριξε θερμά κατά την πρώτη τους παραμονή στο νησί, το 1899.  Η εικόνα που έμεινε από τον  κ. Λεονάρδο, τον πλανόδιο κινηματογραφιστή που άφησε την τελευταία του πνοή στο Καστόρι της Λακωνίας το 1905, είναι αυτή του «αγαθού πρεσβύτη, με γλυκείαν φυσιογνωμίαν και πειστικότητα αληθούς  ιεραποστόλου».

Όταν δημιουργήθηκαν οι πρώτες μόνιμες κινηματογραφικές αίθουσες και τοποθετήθηκαν μηχανές υψηλότερων προδιαγραφών χρειάστηκαν εξειδικευμένοι μηχανικοί που αναγκαστικά ήρθαν από το εξωτερικό. Το 1910 στην Αθήνα ο «Κόσμος» στη γωνία των οδών Γ. Σταύρου και Σταδίου είχε Νορβηγούς μηχανικούς και το «Ρουαγιάλ» στη γωνία Καραγιώργη Σερβίας και Σταδίου, Ιταλούς. Ένας Ούγγρος, ο Ζόζεφ Χεπ ανέλαβε να εγκαταστήσει τη μηχανή προβολής μάρκας Πατέ στο νεόδμητο «Πανελλήνιον» αλλά έμεινε εδώ και έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη του κινηματογράφου στην Ελλάδα.

Η ρομαντική εικόνα των μηχανών με τη μανιβέλα έχει μείνει στους θεατές αλλά άλλη είναι η αλήθεια για τους μηχανικούς. Από τη στιγμή που είχαν να προβάλλουν ταινίες μεγάλου μήκους τα πράγματα έγιναν πολύ δύσκολα. Το χέρι έπρεπε να γυρίζει με σταθερή ταχύτητα, ώρα πολύ, και κουραζόταν. Κάποιοι στις γειτονιές επιστράτευαν τα πιτσιρίκια για βοήθεια με αντάλλαγμα τη δωρεάν είσοδο.

Αλλά ο μεγαλύτερος εχθρός μηχανών και μηχανικών ήταν η φωτιά. Οι ταινίες ήταν εύφλεκτες και πλήθος κινηματογράφων έγιναν παρανάλωμα του πυρός, πολλές φορές με δυσάρεστα αποτελέσματα για ιδιοκτήτες, μηχανικούς και θεατές.

Στην πρώτη πυρκαγιά του πολύπαθου «Ιντεάλ» της οδού Πανεπιστημίου, στις 3 Ιουνίου 1933, αποκαλύφθηκε μια άλλη τραγική αλήθεια για τη ζωή των μηχανικών. Πολλοί έμεναν μέσα σε αυτούς. Στον χώρο του «Ιντεάλ» κατοικούσαν οι πολυπληθείς οικογένειες του μηχανικού και του επιστάτη κι οι οποίες διασώθηκαν ύστερα από υπεράνθρωπες προσπάθειες των πυροσβεστών.

Στην κυριολεξία οι μηχανικοί ζούσαν και πέθαιναν στην καμπίνα που τις περισσότερες φορές ήταν (και δυστυχώς εξακολουθεί να είναι) ένα πολύ στενό καμαράκι με κακό εξαερισμό και ατμόσφαιρα πνιγηρή από τις αναθυμιάσεις του κάρβουνου. Η κοινωνική ζωή γι αυτούς ήταν άγνωστη αφού απασχολούνταν από το μεσημέρι μέχρι το αργά βράδυ και επιπλέον Κυριακές και αργίες.

Ο ερχομός του ομιλούντος, από το 1929 και μετά, έφερε τη δραστηριοποίηση των ελλήνων τεχνικών στον τομέα των κατασκευών και τις πρώτες ελληνικές ευρεσιτεχνίες. Πρώτος ο δαιμόνιος Ζόζεφ Χέπ κατασκεύασε ένα ηχητικό σύστημα που χρησιμοποιούσε πλάκες γραμοφώνου κι έτσι δημιούργησε την πρώτη ελληνική ηχητική ταινία .Παράλληλα όμως προχώρησε στην κατασκευή  «μούβιτον» (συσκευών ανάγνωσης του γραμμένου στην ταινία οπτικού σήματος του ήχου), για την μετατροπή των παλιών βωβών μηχανών σε ομιλούσες. Κατοχύρωσε την εφεύρεσή του και απείλησε με δικαστικές διώξεις όσους εμφανίστηκαν ανταγωνιστικά, αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Σε αυτόν τον τομέα δραστηριοποιήθηκαν πάρα πολλοί τεχνίτες με πρώτο τον πρώην συνεταίρο του Χεπ, Μαυρίκιο Νόβακ, και ακολούθησαν ο Αιμίλιος Ράτζιος (Cine Radio), οι Α. Δούρος και Ε. Ζερβόπουλος, οι Αδελφοί Χαλκιά, ο Χρήστος Αξαρλής κ.α..

Αλλά με τον ερχομό του ομιλούντος έγινε πλέον αδύνατη κι η αντικατάσταση των ένθετων επεξηγηματικών τίτλων των ξένων ταινιών με ελληνικούς. Οι διάλογοι έπρεπε τώρα να μεταφράζονται και να προβάλλονται κάτω από την κύρια οθόνη με τη χρήση ειδικής μηχανής, της τιτλέζας. Έτσι δημιουργήθηκε μια νέα κατηγορία χειριστών, των «τιτλέρ»  οι οποίοι εξέπεσαν συν τω χρόνω σε «τιτλαδόρους», απλούς βοηθούς του μηχανικού. Όμως η δουλειά ήταν υπεύθυνη και πολύ κουραστική.

Υπήρξαν περιπτώσεις όπου ο μηχανικός δεν είχε βοηθό και υποχρεωνόταν να ρίχνει και τους τίτλους. Η περίπτωση όμως ιδιοκτήτη κινηματογράφου στην Κρεμαστή της Ρόδου ξεπερνά κάθε προηγούμενο. Ο δαιμόνιος επιχειρηματίας  πωλούσε τα εισιτήρια, άνοιγε τις πόρτες, τοποθετούσε στις θέσεις τους θεατές, ανέβαινε στην καμπίνα και άρχιζε την προβολή. Επειδή όμως δεν μπορούσε να ρίχνει ταυτόχρονα και τους τίτλους, έβγαινε από την καμπίνα και τους διάβαζε μαγαλοφώνως. Ο πρώτος, ίσως, συνδυασμός κινηματογράφου και θεάτρου!

Η ανάπτυξη του κλάδου οδήγησε νομοτελειακά στην ανάγκη οργανωμένης εκπροσώπησης. Τον Οκτώβρη του 1930 στον λαϊκό κινηματογράφο «Σιναμπάρ». πραγματοποιήθηκε η πρώτη συνέλευση για την ίδρυση σωματείου. Η προσπάθεια κατέληξε στη δημιουργία της Πανελλήνιας Ένωσης Υπαλλήλων Κινηματογραφικών Επιχειρήσεων (ΠΕΥΚΕ) το 1933. 

Το 1935 καθιερώθηκε, για πρώτη φορά, η άδεια εξασκήσεως επαγγέλματος για τους μηχανικούς προβολής. Η άδεια εκδίδονταν από το υπουργείο Συγκοινωνιών και απαιτούνταν απολυτήριο σχολαρχείου και επταετής προϋπηρεσία ως βοηθός χειριστού.

Home | Κινηματογράφοι | Μηχανές | Μηχανικοί | Πλανόδιοι | Επικοινωνία

Copyright © 2003 NIKOS THEODOSIOU